Kocaeli Gündem Gazetesi'nden Süriye Çatak Tek'in haberine göre 1999 depreminin ardından bazı bölgelerde kentsel dönüşüm projeleri hayata geçirilse de çalışmaların kentin tamamındaki ihtiyacı karşılayacak seviyeye ulaşamadığı görülüyor. Son dönemde Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından başlatılan kapsamlı çalışmalar ise riskli bölgelerin belirlenmesi ve dönüşümün hızlandırılması açısından yeni bir dönem başlatıyor.
27 YIL GEÇTİ, ESKİ YAPILAR HALA GÜNDEMDE
17 Ağustos 1999’da Kocaeli’yi ağır şekilde etkileyen depremde 18 bin 343 kişi yaşamını yitirdi, çok sayıda yapı hasar gördü. Felaketin ardından yapılaşmaya ilişkin kurallar yeniden düzenlenirken, bina güvenliğini artırmaya yönelik yönetmelikler de zaman içerisinde yenilendi. 2018 yılında yürürlüğe giren daha kapsamlı yapı standartlarıyla yeni binalar için daha sıkı kurallar getirildi. Ancak yeni yönetmeliklerle inşa edilen yapıların artması, deprem öncesinde yapılmış eski binaların oluşturduğu riski tamamen ortadan kaldırmadı.
KOCAELİ’NİN NÜFUSU VE YAPI SAYISI ARTTI
1999 yılında yaklaşık 1 milyon kişinin yaşadığı Kocaeli, aradan geçen yıllarda ciddi bir nüfus ve yapılaşma artışı yaşadı. Kentin nüfusu bugün 2 milyon 161 bin 171 seviyesine ulaşırken, toplam yapı sayısının da yaklaşık 320 bine yükseldiği belirtiliyor. Yapı stokunun önemli bir bölümünün yıllar içerisinde yenilendiği ifade edilse de özellikle eski yapıların yoğun olduğu kent merkezlerinde dönüşüm ihtiyacı devam ediyor. Depremden önce inşa edilen ve 40-50 yıllık geçmişe sahip yapıların bulunduğu bölgelerde dönüşümün önündeki ekonomik ve teknik sorunlar ise sürecin yavaş ilerlemesine neden oluyor.
DÖNÜŞÜMÜN ÖNÜNDE BİRDEN FAZLA ENGEL VAR
Eski yapıların yenilenmesi yalnızca binanın fiziksel durumuyla sınırlı kalmıyor. Mevcut imar hakları, kat yüksekliği, arsa koşulları, inşaat maliyetleri ve vatandaşların finansal imkanları dönüşüm sürecinin önemli başlıkları arasında yer alıyor. Özellikle vatandaşların yeni konut maliyetlerini karşılamakta zorlanması, kira ve taşınma giderleri gibi ek yüklerin ortaya çıkması dönüşümün hızını doğrudan etkiliyor.
KOCAELİ’DE SINIRLI SAYIDA BÜYÜK DÖNÜŞÜM YAPILDI
Depremden bu yana Kocaeli’de çeşitli bölgelerde kentsel dönüşüm uygulamaları gerçekleştirildi. Gölcük merkezdeki çalışmalar, Derince Deniz Mahallesi’ndeki dönüşüm ve İzmit Cedit Projesi kentteki dikkat çeken uygulamalar arasında bulunuyor. Ancak yaklaşık 320 bin yapıya ulaşan Kocaeli açısından söz konusu projelerin toplam yapı stokuna oranı sınırlı kaldı. Bu nedenle deprem riski taşıyan eski yapıların yenilenmesi, kent gündemindeki öncelikli konulardan biri olmaya devam ediyor.
6 ŞUBAT DEPREMLERİ SONRASI ÇALIŞMALAR HIZLANDI
6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremler, Kocaeli’de deprem hazırlıkları açısından yeni bir dönemin başlamasına neden oldu. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, kentteki yapıların durumunu daha ayrıntılı şekilde ortaya koymak ve riskli bölgeleri belirlemek amacıyla kapsamlı çalışmalar başlattı. Bu süreçte İnşaat Mühendisleri Odası ile birlikte yapı envanteri oluşturuldu. Hazırlanan envanter sayesinde yapıların özellikleri ve risk durumlarına ilişkin daha ayrıntılı verilere ulaşılması sağlandı.
ÖNCELİKLİ DÖNÜŞÜM BÖLGELERİ BELİRLENDİ
Yapı envanteri çalışmaları yalnızca mevcut binaların tespit edilmesiyle sınırlı tutulmadı. Elde edilen veriler, kentsel dönüşüm ve rezerv alanlarının belirlenmesinde de kullanılmaya başlandı. Bu çalışmalar sonucunda dönüşümün öncelikli olarak gerçekleştirilmesi gereken bölgeler belirlenirken, hangi alanlarda hangi yapıların daha yüksek risk taşıdığına ilişkin önemli bir veri tabanı oluşturuldu.
ZEMİN DE İNCELENİYOR
Deprem güvenliği değerlendirilirken yalnızca yapıların yaşı ve taşıyıcı sistemleri değil, binaların bulunduğu zeminin özellikleri de dikkate alınıyor. Bu nedenle Kocaeli’de mikrobölgeleme çalışmaları yürütülüyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından Gölcük, Kartepe, Başiskele ve İzmit’te çalışmalar tamamlandı. Kocaeli Büyükşehir Belediyesi de Darıca’daki çalışmasını bitirdi. Gebze ve Çayırova’da devam eden çalışmaların tamamlanmasının ardından kent genelindeki zemin yapısına ilişkin daha kapsamlı bir veriye ulaşılması hedefleniyor.
10 BÖLGEDE 5 BİN BAĞIMSIZ BÖLÜM DÖNÜŞECEK
Yapı envanteri ve zemin araştırmalarından elde edilen veriler doğrultusunda Kocaeli’de dönüşüm açısından öncelikli bölgeler oluşturuldu. İzmit, Derince, Körfez, Darıca ve Gölcük ilçelerinde belirlenen 10 ayrı bölgede yaklaşık 5 bin bağımsız bölümün dönüşüme alınması planlanıyor. Bu projelerin hayata geçirilmesi, Kocaeli’deki eski yapı stokunun azaltılması açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
VATANDAŞIN MALİYET KAYGISI GİDERİLMELİ
Uzmanların ve kent yönetimlerinin üzerinde durduğu temel konulardan biri de dönüşümün ekonomik boyutu. Riskli yapıların yenilenebilmesi için kamu kurumları, özel sektör ve mülk sahiplerinin ortak hareket etmesi gerekiyor. Özellikle kira yardımları, taşınma giderleri ve yeni konut maliyetleri konusunda vatandaşların üzerindeki yükün azaltılması, dönüşüm projelerine katılımı artırabilecek unsurlar arasında gösteriliyor. Kocaeli’nin deprem riskini azaltması için yalnızca yeni yapı üretiminin yeterli olmadığı, mevcut eski yapıların da hızlı ve sürdürülebilir modellerle yenilenmesi gerektiği belirtiliyor.17 Ağustos’un 27. yılında Kocaeli’nin önündeki en önemli soru ise değişmiyor: Kentin eski yapı stoku ne kadar hızlı güvenli hale getirilebilecek?